این لکه هرگز پاک نخواهد شد/دوپینگِ پنهان در ورزش ایران!
شبنم روحی؛ دوپینگ به عنوان یکی از معضلات جدی دنیای ورزش شناخته میشود و ورزشکاری که علائم دوپینگ بر پیشانیاش نقش بسته باشد، به دشواری میتواند اعتبار و اعتماد گذشته خود را بازپس گیرد.
تاریخچه دوپینگ
تعیین تاریخی دقیق برای نخستین موارد دوپینگ در عرصه ورزش جهانی کار دشواری است، اما برخی بر این باورند که در المپیکهای باستان نیز ورزشکاران از مواد محرک بهره میبردند، هرچند به طور حتم نه به شیوههای امروزی. در آن زمان هیچ ممنوعیتی برای دوپینگ وجود نداشت و ورزشکاران با مصرف انجیر قادر به افزایش تواناییهای جسمانی خود بودند. با پیشرفت علم داروشناسی، برخی از کیمیاگران داروهای ترکیبی برای تقویت عملکرد جسمانی به ورزشکاران تجویز کردند که در برخی مواقع خطر مرگ آنها را نیز در پی داشت. در دوران باستان، عصارههای مختلفی از گیاهان، حیوانات و حتی انسانها نیز استخراج میشد و شنیده میشود که برخی افراد بعد از عمل اخته کردن حیوانات، حتی اعضای تناسلی آنها را نیز میخوردند!
در طی سالهای مدید، در دهه 1950، برای اولین بار غده هیپوفیز انسانی استخراج شد. جالب اینجاست که حدود 30 سال بعد، در دهه 1980، از همین دانش بهرهبرداری سوء شد و ورزشکاران به صورت حرفهای از آن برای افزایش قدرتشان استفاده کردند.
پزشکان و مجامع ورزشی به شدت بر استفاده از شیوههای قانونی برای بهبود عملکرد ورزشکاران تأکید دارند، اما وسوسه و طمع برای دستیابی به قدرت هرگز تسکین نمییابد. بسیاری تصور میکنند که تنها دلیل مخالفت با دوپینگ، ناعادلانه بودن آن است، اما این امر به تنهایی نیست. از مهمترین دلایل مخالفت با دوپینگ، حفظ سلامتی ورزشکاران است، زیرا نادانی و طمع ورزشی آنان میتواند آنها را از خطرات ناشی از مصرف داروها غافل کند.
در سال 1941، اسبی 18 ساله به نام “هالووی” پس از درمان، در مسابقات مختلف به پیروزی رسید و بعداً مشخص شد که این موفقیت به دلیل تأثیر تستوسترون و دیگر استروئیدهای آنابولیک در عرض دوره درمان بوده است.
قبل از آنکه مصرف داروهای دوپینگ ممنوع اعلام شود، بسیاری از ورزشکاران در المپیک مدرن نیز به دوپینگ دست میزدند. در سال 1904، توماس هیکس برنده ماراتن در حین مسابقه چندین بار استریکنین و براندی مصرف کرد! همچنین در المپیک لس آنجلس در سال 1932، گفته میشد که شناگران ژاپنی در مسابقات از اکسیژنهای مملو استفاده میکردند!
در سال 1969، سردبیر یک رسانه ورزشی، استروئیدهای آنابولیک را به عنوان “صبحانه قهرمانان” نامید.
دوپینگ، پدیداری منفی و فراگیر
دوپینگ هیچ مرزی نمیشناسد و نمیتوان گفت که یک کشور در این زمینه پاک و کشور دیگر آلوده است. استفاده از مواد نیروزا یکی از پدیدههایی است که در تمامی دنیا رواج یافته است. اقداماتی برای کاهش این مشکل در کشورها انجام شده، اما هرگز به صفر نرسیده و به جرأت میتوان گفت که پیشرفت فناوری، روشهای مخفی استفاده از دوپینگ را آسانتر کرده است!
در ایران نیز بارها دوپینگ برخی شخصیتهای شاخص، باعث شگفتی هواداران ورزش شده است. یکی از واکنشهای رایج پس از مثبت شدن تست دوپینگ ورزشکاران، به ویژه در ایران، انکار است! ورزشکاران سعی میکنند تا وجهه خود را حفظ کنند و به همین دلیل ابتدا موضوع را رد کرده؛ سپس ادعای ناآگاهی از موضوع را مطرح کرده و در نهایت هم میگویند که نمیدانند چه کسی این کار را با آنها کرده! البته لازم به ذکر است که این همیشه اینگونه نیست و گاهی ورزشکار مسؤولیت خود را پذیرفته و به صورت رسمی عذرخواهی میکند.
متاسفانه، در ورزش ایران گاهی مسئولان نیز به حمایت از ورزشکاران میپردازند و ادعای ناآگاهی آنها از دوپینگ را تأیید میکنند و میگویند “این ورزشکار هیچ نیازی به دوپینگ ندارد و تمامی مسائل اخلاقی را رعایت مینماید.”
خود ورزشکاران نیز بعضاً بهانههای عجیبی ارائه میدهند و مثلاً ادعا میکنند که بدنشان بیش از حد این ماده در آزمایش را تولید میکند و این عامل موجب مثبت بودن نتیجه دوپینگشان شده است! در نهایت هم بعد از پایان دوره محرومیت، به سرعت دوباره نامشان در فهرست دوپینگیها قرار میگیرد، این بار با ماده ممنوعه جدیدی.
در موارد خاص، به دلیل شرایط درمانی که ورزشکاران گذراندهاند، ممکن است از اتهام اصلی دوپینگ معاف شوند، اما این به معنای عدم محکومیت آنها نیست؛ حتی اگر برای مدتی کوتاه هم که شده، به محرومیت منجر خواهد شد.
چنانچه اشاره شد برخی ورزشکاران ایرانی پس از مثبت شدن تست دوپینگ خود، تنها به انکار متوسل میشوند، اما این نکته باید در نظر گرفته شود که نه تنها خود ورزشکار بلکه مسئولان نیز باید بدانند که مقصر نهایی هر نوع دوپینگ در سراسر دنیا، خود ورزشکار است.
اینکه بگویم نادان بودم و یک قرص مصرف کردم؛ نمیدانستم و در غذایم مادهای وجود داشت؛ برای درمان پزشکی از دارویی استفاده کردم و موارد دیگر، صرفاً بهانهها و توجیههایی است.
جالب اینجاست که نادانی خود به خود نقطه ضعفی برای یک ورزشکار محسوب میشود. ورزشکاری که در سطح مدالآوری قارهای قرار دارد؛ سهمیه المپیک را کسب میکند؛ شانس قهرمانی المپیک را در اختیار دارد؛ مدال پارالمپیک آورد و یا عناوین ورزشی متعدد را به دست میآورد، باید از خود به خوبی مراقبت کند. او باید نسبت به داروها و درمانهایی که برای بیماریهای مختلف انجام میدهد و نیز نسبت به مواد غذایی که مصرف میکند، به طور کامل آگاه باشد.
در سالهای اخیر، یک ورزشکار المپیکی ایرانی که شانس بالایی برای کسب مدال داشت، به دلیل عدم اطلاعرسانی به پزشکان مربوطه در خصوص شرایط درمان خود، تست دوپینگش مثبت اعلام شد و فرصت شرکت در مهمترین تورنمنت ورزشی را از دست داد و در پایان هم گفت که نمیدانست و مقصر نبود!
بسیاری مواقع، ورزشکار و حتی رئیس فدراسیون و مربی میگویند که شخصی که تست دوپینگش مثبت شده، نه تنها مسابقه مهمی در پیش نداشت، بلکه نیازی هم به چنین اقدامی نداشت، اما تمامی این موارد تنها توجیهاتی است. تأثیر داروهای ممنوعه کوتاهمدت نیست و همه میدانند که دنیای دوپینگ بسیار گسترده است. بهروزرسانیهای مکرر در فهرست مواد ممنوعه نیز به همین دلیل انجام میشود.
در سالهای اخیر، یک ورزشکار ایرانی پس از اینکه تست دوپینگش مثبت شد، ادعا کرد که تنها یک قرص کوچک مصرف کرده است و تا آن حد از ناآگاهی رنج میبرد که تصور میکند برای دوپینگ نیاز به مصرف دورهای از قرصهای بزرگ است!
گاهی اوقات، پزشک خصوصی نیز به عنوان مقصر شناخته میشود تا اتهامات از دوش ورزشکار برداشته شود، اما این موضوع هیچ فایدهای ندارد. این وظیفه خود ورزشکار است که هنگام مراجعه به پزشک، کلیه اصول احتیاط را رعایت کند و هر دارویی را که برای او تجویز میشود، از آژانس مبارزه با دوپینگ بررسی کند.
همه افراد، حتی غیر از ورزشکاران، در مسابقات دیدهاند که ورزشکار قبل از استفاده از آب معدنی، بستهبندی آن را بازرسی میکند و در کادر فنی نیز بسیاری از افراد به این مسائل توجه دارند؛ البته در صورتی که حادثهای هم رخ دهد، باز خود ورزشکار مقصر است و صرفاً حضور یک همکار در این اقدام، تنها مجازات فرد دیگر را به همراه خواهد داشت و هیچ اتهامی از آن سلب نمیشود.
دوپینگ در حیطه ورزش رواج دارد، اما هرگز به امری عادی تبدیل نشده و هنوز هم در سطح جهان، ورزشکاران متهم به دوپینگ با از دست دادن یا کاهش محبوبیت مواجه میشوند؛ موضوعی که برای یانیک سینر، تنیسور برجسته ایتالیایی نیز وقوع یافته است. این مسأله در ایران باعث شده که بسیاری به دنبال پاکسازی نام ورزشکاران دوپینگی باشند و به جای انتقاد از آنان، به حمایت از آنها پرداخته و میگویند که این فرد بیگناه است! به نظر میرسد که نه تنها ورزشکاران که مسئولان ورزشی ایران نیز باید اطلاعات و آگاهی خود را در زمینه دوپینگ افزایش دهند و درک کنند که با بهانههایی نمیتوان این ننگ را پاک کرد.
251 251
