تسریع تحقیقات و کاهش هزینه‌ها با بهره‌گیری از روش‌های نوین جایگزین حیوانات آزمایشگاهی

امیر امیری‌یکتا، دبیر اجرایی سمینار «فناوری‌های جایگزین حیوانات آزمایشگاهی» و مدیر مرکز جامع ژنتیک رویان ، به تشریح اهداف این نشست پرداخت و گفت: این سمینار با تمرکز بر معرفی و تبیین اصول روش‌های جایگزین حیوانات آزمایشگاهی در حیطه زیست‌پزشکی برگزار می‌شود. این اصول به تدریج در حال شکل‌گیری هستند و هم‌راستا با روند جهانی، تلاش بر کاهش استفاده از حیوانات در تحقیقات است.

وی افزود: هدف این حرکت، افزایش کیفیت تحقیقات با استفاده از فناوری‌های نوین است و در سطح جهانی نیز در حال تلاش برای به کارگیری روش‌هایی هستیم که نیاز به حیوانات آزمایشگاهی را به حداقل برساند؛ این شامل ساخت مدل‌های in silico، هوش مصنوعی و استفاده از سلول‌ها و مدل‌های مشابه می‌شود.

معرفی جدیدترین دستاوردهای جایگزین در هر دوره سمینار

امیری‌یکتا تصریح کرد: در این سمپوزیوم، هر سال جدیدترین دستاوردهای علمی در زمینه روش‌های جایگزین به‌جای حیوانات آزمایشگاهی در رشته‌های مختلف زیست‌پزشکی از طریق نشست‌های تخصصی به مخاطبان معرفی می‌شود. هدف ما این است که پژوهشگران داخلی با این روش‌ها آشنا شوند و بتوانند در تحقیقات خود به کار بگیرند.

وی ادامه داد: این فرایند به صورت تدریجی پیش می‌رود و تغییرات به شکل ناگهانی رخ نمی‌دهد، اما تلاش مداوم برای معرفی و ترویج این دستاوردها می‌تواند به تدریج ذهنیت محققان را دگرگون سازد. به این ترتیب، هر ساله، تعداد بیشتری از پژوهشگران نسبت به روش‌های نوین آگاهی پیدا کرده و حساسیت بیشتری نسبت به کاستن از رنج حیوانات آزمایشگاهی نشان می‌دهند.

چالش‌های علمی و قابلیت پذیرش در راستای جایگزینی حیوانات آزمایشگاهی

دبیر اجرایی سمینار در مورد چالش‌های موجود به موانع علمی و فرهنگی اشاره کرد. از جنبه فنی، هنوز در هیچ نقطه‌ای از دنیا امکان جایگزینی کامل حیوانات آزمایشگاهی با روش‌های دیگر فراهم نشده است. همچنین، چالش فرهنگی در پذیرش این رویکرد از سوی محققان وجود دارد که باید به این پذیرش برسند که در بسیاری از موارد می‌توان از روش‌های جایگزین استفاده کرد.

کاهش هزینه و زمان تحقیقات با استفاده از روش‌های جایگزین

امیری‌یکتا در تبیین جنبه‌های اقتصادی این تحول اظهار داشت: بهره‌گیری از روش‌های جایگزین به کوتاه‌تر شدن زمان تحقیقات و کاهش هزینه‌ها منجر می‌شود. نگهداری و استفاده از حیوانات آزمایشگاهی امری پرهزینه است، در حالی که فناوری‌های نوین می‌توانند به لحاظ مالی و زمانی به صرفه‌تر بوده و بهره‌وری پژوهش را افزایش دهند.

او درباره اولویت‌های کلیدی برای نهادینه‌سازی استفاده از روش‌های جایگزین در نظام سلامت و پژوهش کشور یادآور شد: تدوین یک راهبرد ملی در این خصوص باید در دستور کار نهادهای بالادستی و آموزشی قرار گیرد. در حال حاضر، کارگروه اخلاق در وزارتخانه‌های مرتبط در این زمینه سیاست‌گذاری کرده و خط‌مشی‌هایی برای محققان تدوین گردیده است.

به گفته امیری‌یکتا، پایبندی محققان به این راهنماها، در صورتی که با استانداردهای جهانی مطابقت داشته باشد، می‌تواند پژوهش‌های زیست‌پزشکی ایران را به مسیری هدایت کند که ضمن تسهیل روندها، هزینه و زمان را کاهش داده و از نظر اخلاقی نیز با اصول ایده‌آل هم‌سویی داشته باشد.

وی در پایان تأکید کرد: هرچند هنوز در سطح جهانی فاصله‌ای تا دستیابی کامل به این اهداف وجود دارد، ولی تداوم آموزش و فرهنگ‌سازی در این حوزه می‌تواند ایران را به یکی از کشورهای پیشرو در زمینه توسعه فناوری‌های جایگزین حیوانات آزمایشگاهی بدل نماید.