جدال جدید در دنیای فرمول یک؛ آیا موتور مرسدس مجاز است؟
به نقل از خبرگزاری تسنیم، همگان در پدوک فرمول یک به یک نتیجه مشابه رسیدهاند: موتور جدید سازندگان آلمانی بهطرز هوشمندانهای قوانین را دور میزند، اما سوال اصلی این است که چطور میتوان این تخلف را ثابت کرد؟ و آیا فدراسیون جهانی اتومبیلرانی (FIA) اساساً تمایلی به ورود جدی به این قضیه دارد یا خیر؟
فصل جدید فرمول یک هنوز تقریباً دو ماه و نیم تا آغاز رسمی خود فاصله دارد و خودروهای نسل جدید نیز تا اواخر ژانویه نخستین سواری خود در پیست را نخواهند داشت. با این وجود، پیش از آنکه حتی یک دور رسمی ثبت شود، نخستین رسوایی بزرگ مربوط به مقررات بهروزرسانی شده سال 2026 پیش آمده است؛ رسواییای که بهطور مستقیم به نام مرسدس مرتبط است.
مرسدس دقیقاً چه اقداماتی انجام داده است؟ چرا مقامات قانونگذار تا کنون سکوت اختیار کردهاند؟ و آیا بایستی منتظر آغاز دورهای جدید از تسلط موتورهای تولید آلمان در فرمول یک باشیم؟
ماهیت رسوایی چیست؟
بهتازگی اطلاعاتی از یک راهکار فنی جنجالی که مهندسان مرسدس در طراحی واحد قدرت جدید خود بهکار گرفتهاند، فاش شده است. این تکنیک بهطور مستقیم مربوط به نسبت تراکم سیلندرها میباشد؛ امری کلیدی در مهندسی موتور که به زبان ساده به نسبت حجم کل سیلندر به اندازه محفظه احتراق اشاره دارد.
هر چه این نسبت بیشتر باشد، موتور توان بازدهی بالاتری خواهد داشت: قدرت بیشتری تولید کرده و در عین حال مصرف سوخت کمتری دارد، اما این امتیاز یک محدودیت مشخص دارد؛ تجاوز از این مقدار میتواند به احتراق زودهنگام و انفجار مخرّبی منجر شود. به همین خاطر، مقررات جدید فرمول یک برای سال 2026 نسبت تراکم را به 16:1 محدود کردهاند. در حالی که پیشتر، نسبت 18:1 مجاز بود اما به دلایل فنی، زیستمحیطی و مدیریتی کاهش یافته است.
با این حال، بر اساس اطلاعات غیررسمی و تأییدشده، مرسدس موفق شده است عملاً دوباره به نسبت 18:1 دست یابد. چگونه؟ پاسخ در یک بازی هوشمندانه با فیزیک مربوطه نهفته است؛ در دمای عملیاتی واقعی، برخی از اجزای داخلی موتور مرسدس بهطرزی دقیق منبسط میشوند و در عمل نسبت تراکم مؤثرتری را ایجاد میکنند. نکته کلیدی این است که تمام آزمایشهای رسمی موتور در دمای اتاق (حدود 20 درجه سانتیگراد) انجام میشود؛ شرایطی که در آن موتور مرسدس بهکاملاً مطابق با مقررات میباشد.
آیا این یک تخلف صریح به شمار میآید؟ جواب سادهای وجود ندارد. از نگاه مرسدس، موتور تمام تستهای رسمی را با موفقیت گذرانده و بنابراین کاملاً قانونی به حساب میآید، اما رقبا به بند C1.5 مقررات فنی اشاره میکنند؛ بندی که تصریح میکند که خودرو باید در تمام طول مسابقه مطابق با مقررات باشد. و در حقیقت، در شرایط مسابقه، موتور مرسدس دیگر طبق تعاریف مشخص باقی نمیماند.
رقبا چه میگویند و این راز چگونه فاش شد؟
مانند بسیاری از افشاگریهای بزرگ در تاریخ فرمول یک، این داستان نیز از طریق یک جابجایی انسانی معروف شروع شد. حدود هفت ماه پیش، یکی از متخصصان ارشد موتور مرسدس به تیم موتور ردبول ملحق شد و بدیهی است که این اطلاعات حساس را نیز با خود به ارمغان آورد.
ردبول بلافاصله سر و صدا نکرد. برعکس، مهندسان این تیم تصمیم گرفتند تا ابتدا خودشان روی این ایده کار کنند و نتیجه بهطرز نگرانکنندهای امیدوارکننده بود. به زودی، این دانش محرمانه مطابق با سنت همیشگی پدوک به گوش دیگر تولیدکنندگان موتور نیز رسید.
در این مرحله، دو سناریو ممکن است به ذهن برسد: یا فراری، هوندا و آئودی زمان کافی برای پیادهسازی این ایده را نداشتند، یا بهطور عمد تصمیم گرفتند به جای تقلید، به مسیر تقابل بروند و با زیر سوال بردن قانونی بودن این راهکار، پروژه مرسدس را از ریشه تضعیف کنند.
در نهایت، سه تولیدکننده شامل فراری، هوندا و آئودی نامهای مشترک به FIA ارسال کرده و خواستار شفافسازی رسمی شدند: آیا این رویکرد از دید فدراسیون قانونی است یا خیر؟
ردبول بهحال حاضر در سایه ایستاده است. از یک سو منتظر پاسخ FIA میباشد و از سوی دیگر، طبق شایعات معتبر توسعه موتوری را ادامه میدهد که حتی قابلیت دستیابی به نسبت تراکم 18:1 را دارد. اخباری وجود دارد مبنی بر اینکه اگر فدراسیون بهناگاه موضع سختگیرانهای اتخاذ کند، ردبول گزینه مبتنی بر قوانین بهطور کامل در اختیار خواهد داشت؛ گزینهای که به نظر میرسد مرسدس از آن بیبهره است.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر میشود که بدانیم در سال 2026، مرسدس علاوه بر تیم کارخانهای خود، تأمینکننده موتور مکلارن، ویلیامز و آلپاین نیز خواهد بود. یعنی در کل، هشت خودرو ممکن است از ناگهان با مشکل قانونی بودن موتور رو به رو شوند. حال اگر چهار خودروی ردبول را نیز اضافه کنیم، با بحرانی تمام عیار مواجه خواهیم بود.
موضع FIA چیست؟
تا به این لحظه، فدراسیون جهانی اتومبیلرانی دو جلسه رسمی با تولیدکنندگان موتور برگزار کرده اما هیچ بیانیه واضح و شفافی منتشر نشده است. ابتدا شایعهای به گوش رسید مبنی بر اینکه FIA ممکن است به مرسدس اجازه دهد در سال 2026 از موتورهای قابل ارتقاء استفاده کند، مشروط بر آنکه این فناوری در سال 2027 کنار گذاشته شود. بهزودی، گزارشهای دیگری منتشر شد که نشان میدهد فدراسیون بهطور کلی نسبت به راهکار مرسدس نظری ندارد.
استدلال غیررسمی FIA چنین مطرح میباشد: از آنجا که هیچ شیوه عملی برای اندازهگیری و اثبات غیرقانونی بودن نسبت تراکم موتور در شرایط واقعی رانندگی وجود ندارد، نمیتوان این ایده را غیرقانونی تلقی کرد. این وضعیت به زعم فدراسیون شباهت دارد به قلمرو بالهای انعطافپذیر؛ همه به این واقعیت آگاهاند که بالها خم میشوند، دوربینها نیز این حقیقت را مستند میکنند، اما مادامی که خودرو آزمونهای رسمی را با موفقیت پشت سر بگذارد، دست فدراسیون بسته است.
در اینجا معمولاً یک اشاره تاریخی مطرح میشود: پس ماجرای موتورهای فراری در سال 2020 چه بوده است؟ چرا در آنجا FIA به شدت عمل کرد؟
پاسخ ممکن است این باشد که در آن مورد، فراری متهم به دستکاری حسگر جریان سوخت بود؛ یعنی نقض مستقیم، واضح و قابل اثبات قوانین. در آن زمان، FIA شواهد کافی برای اعمال فشار داشت، اما در پرونده مرسدس، حداقل در حال حاضر چنین شواهدی موجود نیست.
آینده چه خواهد بود؟
باید تأکید کرد که تمام آنچه درباره موضع FIA بیان شده، مبتنی بر شایعات است. فدراسیون هنوز موضع رسمی خود را مطرح نکرده و احتمالاً پس از تعطیلات و در جریان ارائه رسمی پروژهها، دیدگاهها روشنتر خواهد شد.
دو سوال کلیدی در این زمینه مطرح است: اول اینکه اگر FIA هیچ اقدام قابل توجهی انجام ندهد، آیا رقبا در گرندپری افتتاحیه استرالیا اعتراض رسمی علیه موتورهای مرسدس و شاید ردبول مطرح خواهند کرد؟ دوم اینکه آیا فدراسیون حداقل برای فصل 2027 قوانین را بهروزرسانی خواهد کرد؟
پاسخ این پرسشها مشخص خواهد ساخت که آیا مرسدس و رقبا ناچار به بازطراحی اساسی موتورها خواهند شد یا نه. تجربه ردبول نشان داده که چنین پروژهای حتی در طول یک فصل نیز امکانپذیر است، هرچند هزینه بالایی به همراه خواهد داشت.
آیا مرسدس اکنون قهرمانی را تضمین کرده است؟
پاسخ منفی است. حتی فرض کنیم که این راهکار بدون موانع قانونی به کار گرفته شود، مزیت آن بهتصور تحلیلگران در حدود 15 تا 20 اسب بخار خواهد بود؛ معادلی که میتواند به صرفهجویی بین یک تا چهار دهم ثانیه در هر دور، بسته به نوع پیست منجر شود. این عدد قابل توجه است، اما تضمینکننده سلطه مطلق نیست.
عملکرد بخش هیبریدی، کیفیت سوخت بدون کربن پتروناس و از همه مهمتر، طراحی شاسی و آیرودینامیک خودروهای جدید همگی خواص تعیینکنندهای خواهند داشت. نباید فراموش کرد که مرسدس در چهار سال گذشته با مقررات فعلی به طرز مناسبی سازگار نشده است؛ هیچ تضمینی وجود ندارد که همان تیم فنی این بار بهطرز بینقص عمل کند.
در نهایت، حتی اگر FIA به نوعی مصالحه برسد، مثلاً با اعطای امتیازهای جبرانی یا اجازه ارتقای محدود به سایر تیمها، باز هم نمیتوان برنده را از پیش تعیین کرد، اما یک نکته مشخص است: واهمه از موتورهای مرسدس موضوعی جدید نیست. موقعیت تاریخی اشتوتگارت در عرصه مهندسی موتورهای فرمول یک همواره رقبا را به چالش کشیده است. اکنون با این ترفند جنجالی، این ترس فقط بیشتر نمایان شده است.
/
