چالش تازه ایران در مسیر کسب سهمیه جام جهانی آسیا
ایمان گودرزی؛ فوتبال آسیا در آستانه تغییرات عمده‌ای قرار دارد. کنفدراسیون فوتبال آسیا در حال ارزیابی طرحی است که چنانچه به تصویب برسد، می‌تواند نحوه برگزاری بخش وسیعی از مسابقات ملی در قاره را دگرگون کند؛ طرحی با عنوان «لیگ ملت‌های آسیا» که هدف آن ایجاد ساختاری منسجم و چندسطحی برای رقابت‌های تیم‌های ملی است.
فلسفه بنیانی این طرح شامل جایگزینی تعدادی از بازی‌های دوستانه با مسابقات رسمی و رقابتی است؛ به گونه‌ای که تیم‌ها بتوانند بیشتر در برابر حریفان با سطح فنی مشابه بازی کنند و نتایج این مسابقات بر روند دستیابی به تورنمنت‌های مهمی همچون جام جهانی و جام ملت‌های آسیا تأثیرگذار باشد.
ایران در طبقه اول لیگ ملت‌ها؟
بر اساس ساختار پیشنهادی، ۴۷ عضو AFC در سه دسته طبقه‌بندی خواهند شد؛ ۱۸ تیم در طبقه اول، ۱۸ تیم در طبقه دوم و ۱۱ تیم در طبقه سوم. نکته حائز اهمیت این است که این تقسیم‌بندی تنها بر پایه جغرافیا و تمایز شرق و غرب آسیا انجام نخواهد شد، بلکه شایستگی فنی تیم‌ها نیز در تعیین دسته آنها اهمیت خواهد داشت. به همین جهت، ایران با توجه به موقعیتش در فوتبال قاره، یکی از تیم‌هایی به شمار می‌آید که در صورت اجرای این طرح، شانس قرار گرفتن در سطح اول را خواهد داشت. در این ساختار، تیم‌ها می‌توانند بین سه سطح جابه‌جا شوند. تیم‌های برتر هر سطح، به صعود امیدوار خواهند بود و تیم‌های ضعیف‌تر نیز به طبقه پایین‌تر سقوط خواهند کرد. بنابراین، اهمیت لیگ ملت‌ها فقط به تیم‌های مدعی جام جهانی محدود نخواهد شد و حتی تیم‌هایی که در سطوح پایین‌تر قرار دارند نیز برای بهبود رتبه خود انگیزه رقابتی خواهند داشت.
مقدماتی جام جهانی؛ از گروه به لیگ
بخش کلیدی طرح پیشنهادی AFC به ی جام جهانی مربوط است؛ ساختاری که گفته شده به احتمال زیاد از چرخه ی جام جهانی ۲۰۳۴ اعمال خواهد شد. در این نسخه پیشنهادی، تیم‌های سطح اول در یک رقابت به سبک لیگ شرکت خواهند کرد و هر تیم به انجام ۱۲ مسابقه، شامل ۶ بازی خانگی و ۶ بازی خارج از خانه، خواهد پرداخت. در انتها، تیم‌های بالای جدول سهمیه مستقیم جام جهانی را از آن خود خواهند کرد و تیم‌های دیگر به مرحله پلی‌آف راه خواهند یافت. به این ترتیب، مسیر صعود دیگر به عملکرد یک تیم در چند مسابقه محدود نخواهد شد و ثبات در عملکرد در طول یک فصل تاثیرگذار خواهد بود. البته این بخش هنوز قطعی نیست و تعداد سهمیه‌های آسیا در جام جهانی و قوانین نهایی فیفا می‌تواند بر روش اجرای آن تأثیر بگذارد. بنابراین، جزئیات کنونی را باید به عنوان بخشی از طرح پیشنهادی AFC ارزیابی کرد، نه فرمت نهایی مسابقات.
جام ملت‌های آسیا نیز تغییر خواهد کرد
لیگ ملت‌ها در صورت تصویب، در روند ی جام ملت‌های آسیا نیز به کار گرفته خواهد شد. بر اساس طرح فعلی، تیم‌های سطح اول در مجموعه‌ای از مسابقات رفت‌وبرگشت به رقابت خواهند پرداخت و بخشی از سهمیه‌های جام ملت‌های آسیا از همین رقابت‌ها تعیین خواهد شد. AFC با این الگو عملاً دو هدف را دنبال می‌کند؛ کاهش تعداد بازی‌های ملی کم‌اهمیت و ایجاد مسابقات رسمی بیشتر برای تیم‌هایی که در سطوح پایین‌تر قرار دارند. در چنین وضعیتی، تیم‌های سطح دوم و سوم نیز نه صرفاً برای پر کردن تقویم مسابقات، بلکه برای ارتقاء به سطوح بالاتر به میدان خواهند رفت.
لیگ ملت‌ها برای ایران؛ فرصت یا چالش؟
اجرای چنین سازوکاری می‌تواند وضعیت جدیدی را برای تیم ملی ایران رقم بزند. ایران در سال‌های اخیر یکی از تیم‌های ثابت در مراحل نهایی جام جهانی و جام ملت‌های آسیا بوده و احتمالی قرارگیری در سطح اول به معنای مواجهه مداوم با قدرت‌های اصلی فوتبال آسیا خواهد بود. از بعد فنی، افزایش مسابقات رسمی در برابر تیم‌های قدرتمند می‌تواند فرصتی مغتنم برای ارزیابی بازیکنان و ساختن بهترین تیم ملی باشد. در این فرمت، کادر فنی می‌بایست تیمی با عمق بیشتر تدارک ببیند و برای یک فصل طولانی، بر ترکیبی از بازیکنان با تجربه و جوانان برنامه‌ریزی کند. اما در عین حال، افزایش تعداد مسابقات ملی ممکن است فشار بیشتری به بازیکنان وارد کند. لژیونرهای ایرانی و بازیکنانی که در لیگ داخلی مشغول به بازی هستند، در صورت افزایش مسابقات ملی، با تقویم فشرده‌تری روبرو می‌شوند. بنابراین، یکی از چالش‌های اصلی اجرای چنین طرحی، هماهنگی بین AFC، فدراسیون‌ها و باشگاه‌ها خواهد بود. افزایش تعداد مسابقات ملی بدون مدیریت مناسب بر تقویم باشگاهی می‌تواند منجر به بخث‌هایی مانند خستگی و فشار مضاعف بر بازیکنان شود.
آغاز تغییرات از ۲۰۲۸
بر اساس طرح کنونی، دوره انتقالی این ساختار از سال‌های ۲۰۲۸ و ۲۰۲۹ آغاز خواهد شد و نسخه مرتبط با جام ملت‌های آسیا نیز از حدود سال ۲۰۳۰ وارد چرخه خواهد شد. نسخه مربوط به ی جام جهانی نیز برای چرخه بعدی، یعنی مقدماتی جام جهانی ۲۰۳۴ و حوالی سال‌های ۲۰۳۲ و ۲۰۳۳ در نظر گرفته شده است. با این حال، هنوز تا تصویب نهایی و اجرای کامل این طرح زمان باقی‌مانده است و ممکن است جزئیات آن در جریان بررسی تغییر کند. آنچه که در حال حاضر روشن است، تلاش AFC برای تغییر در مدل مسابقات ملی در آسیا می‌باشد؛ مدلی که هدف آن تبدیل بخشی از بازی‌های دوستانه و ی‌های پراکنده به یک ساختار سازمان‌یافته، چندسطحی و رقابتی است.
اگر این طرح به شکل فعلی پیاده‌سازی شود، تیم ملی ایران وارد دورانی نوین خواهد شد؛ دورانی که در آن نه تنها صعود به جام جهانی و جام ملت‌های آسیا، بلکه موقعیت ایران در ساختار رقابت‌های ملی آسیا نیز به نتایج مستمر تیم ملی وابسته خواهد بود.
257 251
