جنگ و ورزش؛ زمانی که سیاست به بزرگترین رویداد فوتبال جهان نفوذ میکند
ایمان گودرزی؛ وقتی به بررسی تقابل «جنگ و جام جهانی» میپردازیم، داستان فراتر از دو دورهای است که به واسطه خشونت و نبرد بهتعویق افتادند. جنگ میتواند کشورها را از لیست شرکتکنندگان حذف کند، تیمها را به تحریم وادار نماید، یا حتی مساله ویزا، بزرگترین رویداد ورزشی را به چالش بکشاند. در ادامه، به تأثیر جنگ بر تاریخ جام جهانی نگاهی دقیق میاندازیم و تیمهایی را که به خاطر جنگ، تحریمهای سیاسی، یا مشکلات مربوط به ویزا از حضور در این تورنمنت محروم شدند، مرور میکنیم.
سالهای سکوت
جنگ جهانی دوم یکی از بزرگترین وقفهها در تاریخ جام جهانی به شمار میآید. پس از برگزاری دوره سوم مسابقات در فرانسه (۱۹۳۸)، این رقابتها تا سال ۱۹۵۰ متوقف شدند و دو دوره (۱۹۴۲ و ۱۹۴۶) به طور کامل کنار گذاشته شد. در خلال این جنگ، نازیها خواهان میزبانی برای جام ۱۹۴۲ بودند، اما با آغاز نبردها، فیفا بهمحض شروع جنگ، آن دوره را حتی قبل از اعلام میزبان، لغو کرد.
با پایان جنگ در ۱۹۴۵، اوضاع اقتصادی جهان به شدت خرابی مواجه بود و در کنگرهای در ژوئن ۱۹۴۶ مشخص شد که هیچ کشوری در اروپا قادر به میزبانی نمیباشد. سرانجام برزیل بهعنوان میزبان جام ۱۹۵۰ شد و جام جهانی دوباره جان تازهای به خود گرفت.
کشورهای محروم و غایب از جام جهانی به دلیل جنگ و تحریم
۱. آلمان و ژاپن (۱۹۵۰): تنبیه بهخاطر جنگ
در نخستین جام جهانی بعد از جنگ (برزیل ۱۹۵۰)، آلمان و ژاپن به دلیل اقدامهای خود در جنگ جهانی دوم از شرکت در این تورنمنت محروم شدند و بهعنوان متجاوزان شکستخورده شناخته شدند. آلمان غربی با این حال موفق شد بعداً به دنیای فوتبال بازگردد و در دوره بعد (۱۹۵۴) قهرمان جهان شود.
۲. اتریش (۱۹۳۸): غیبت به دلیل الحاق به آلمان نازی
قبل از شروع جام ۱۹۳۸ در فرانسه، اتریش توسط آلمان نازی به تصرف درآمد (آنشلوس). تیم ملی اتریش که یکی از مدعیان بود، از رقابتها حذف شد و بهترین بازیکنش، ماتیاس سیندلار، از بازی برای تیم آلمان سر باز زد.
۳. اسپانیا (۱۹۳۴ و ۱۹۳۸): تحت تأثیر جنگ داخلی
اسپانیا در دو دوره متوالی جام جهانی به دلیل جنگ داخلی این کشور غایب بود. بعضی منابع ادعا میکنند که فیفا درخواست آنها را رد کرد و برخی دیگر معتقدند خودشان انصراف دادند. به هرحال، ایتالیا با حاکمیت فاشیستی در غیاب این رقیب دیرینه، قهرمانی جام ۱۹۳۸ را به دست آورد.
۴. یوگسلاوی (۱۹۹۴): قربانی جنگهای بالکان
یوگسلاوی در خلال جنگهای تفکیکطلبانه در بالکان، به موجب قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل از حضور در مراحل مقدماتی جام جهانی ۱۹۹۴ منع گردید. پیش از این، این کشور در جام ۱۹۹۰ به مرحله یک چهارم نهایی رسیده بود و هرگز تیمی با نام یوگسلاوی در جام جهانی دیگر دیده نشد.
۵. روسیه (۲۰۲۲ و ۲۰۲۶): محرومیت به خاطر جنگ با اوکراین
روسیه به خاطر جنگ خود با اوکراین و تنها چند روز پس از آغاز حمله، از سوی فیفا و یوفا از تمامی رقابتها تعلیق گردید. به موجب این، روسیه از پلیآف جام جهانی ۲۰۲۲ کنار رفت و برای مسابقات ۲۰۲۶ نیز نتوانست راهی پیدا کند. اگرچه اخیراً بحث بازگشت روسیه مطرح شده است، اما این محرومیت بزرگترین آسیب به فوتبال روسیه بعد از دوران جنگ سرد به شمار میرود.
۶. ایران (۲۰۲۶): مواجهه با میزبان در بحبوحه جنگ
برای اولین بار در تاریخ جام جهانی، یکی از تیمهای حاضر مستقیماً با کشوری که میزبان مشترک است (آمریکا) درگیر جنگ بوده است. تیم ملی ایران اگرچه مجوز حضور در این تورنمنت را داشت، اما عدم صدور ویزا بهدلیل تنشهای سیاسی و ماهها ابهام باعث شد که این غیاب تاریخی صورت گیرد. در نهایت، بازیکنان موفق به دریافت ویزا شدند، اما بسیاری از اعضای کادر فنی و حتی رئیس فدراسیون ایران اجازه ورود به آمریکا پیدا نکردند.
جنگ و معضل ویزا
فلسطین (۲۰۰۷): در مرحله مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۰، تیم ملی فلسطین به دلیل محدودیتهای سفر که توسط رژیم صهیونیستی اعمال شد و عدم صدور مجوز برای خروج از غزه، نتوانست در دیدار خارج از خانه مقابل سنگاپور شرکت کند و به همین خاطر ناکام ماند. همچنین پیش از این، ویزای ورود به بریتانیا برای ۲۲ بازیکن نوجوان فلسطینی به طور غیرموجه رد شد.
کوبا (۲۰۲۶): دولت ایالات متحده چندین کشور از جمله کوبا را در فهرست تحریمهای سفر قرار داده است. این محدودیتها پیش از آغاز جام ۲۰۲۶ باعث شد که صدور ویزای موقت برای ورزشکاران این کشورها با مشکلات جدی مواجه شود و ابهاماتی جدی پیرامون شرکت آنان در مسابقات به وجود آورد. اگرچه در نهایت راهحلی برای این مسأله در نظر گرفته شد، اما این موارد نشاندهنده تأثیر عمیق جنگ و تحریم بر ماهیت ورزشی این رویداد بود.
اگر به تاریخ نگاه کنیم، متوجه میشویم که جنگ هرگز نتوانسته است اشتیاق برای فوتبال و جام جهانی را متوقف کند، اما بارها مسیر آن را تغییر داده است. از لغو کامل دو دوره مسابقات و حذف قدرتهایی نظیر آلمان، ژاپن و یوگسلاوی تا مسأله ویزا برای کشورهایی مانند ایران و فلسطین؛ هر یک از این غیبتها، داستان تلخی از روزهایی را روایت میکند که سیاست و نزاع، بر زیباترین صحنه ورزش جهان سایه افکنده است.
257 251
