دانشمندان: فراموشی یک نقص حافظه نیست، بلکه عملکرد طبیعی مغز است

پژوهش‌های تازه علوم اعصاب، نگاه رایج به پدیده فراموشی را دگرگون کرده‌اند. برخلاف تصور گذشته که فراموشی را نتیجه ضعف حافظه یا از بین رفتن تدریجی اطلاعات می‌دانست، یافته‌های جدید نشان می‌دهد این فرآیند یک سازوکار زیستی فعال و ضروری برای عملکرد طبیعی مغز است.

به گزارش Psychology Today، مطالعات اخیر نشان می‌دهد فراموشی نقش مهمی در تنظیم اطلاعات، حفظ انعطاف‌پذیری رفتاری و جلوگیری از بار شناختی بیش از حد ایفا می‌کند. با این حال، حجم تحقیقات انجام‌شده درباره حافظه همچنان به‌مراتب بیشتر از پژوهش‌های مربوط به فراموشی است؛ موضوعی که پژوهشگران آن را شکافی مهم در دانش پزشکی می‌دانند.

متخصصان علوم اعصاب توضیح می‌دهند که حافظه، برخلاف تصور رایج، صرفاً محل ذخیره اطلاعات نیست، بلکه مغز هنگام یادآوری، رویدادها را بازسازی می‌کند. از این رو، فراموشی به مغز کمک می‌کند جزئیات کم‌اهمیت را حذف کرده و فضای ذهنی لازم را برای پردازش اطلاعات و تجربه‌های جدید فراهم سازد.

 

نقش احساسات در ماندگاری خاطرات

پژوهشگران همچنین تأکید می‌کنند که احساسات نقش تعیین‌کننده‌ای در تثبیت خاطرات دارند. دلیل این موضوع، ارتباط نزدیک میان «هیپوکامپ» به‌عنوان مرکز حافظه و «آمیگدال» به‌عنوان مرکز پردازش احساسات در مغز است.

به همین علت، خاطراتی که با احساسات شدید، به‌ویژه تجربه‌های منفی، همراه هستند، ماندگاری بیشتری دارند و فراموش کردن آن‌ها دشوارتر است.

نتایج بررسی‌های بالینی روی بیماران مبتلا به آلزایمر نیز این موضوع را تأیید می‌کند. این مطالعات نشان داده‌اند که حتی پس از آنکه بیماران توانایی به خاطر سپردن جزئیات یک رویداد را از دست می‌دهند، اثرات عاطفی آن تجربه همچنان برای مدت طولانی در مغز باقی می‌ماند.

 

 

«سلول‌های انگرام» چگونه خاطرات را مدیریت می‌کنند؟

دانشمندان در مطالعات خود شبکه‌ای از سلول‌های عصبی تخصصی موسوم به «سلول‌های انگرام» (Engram Cells) را شناسایی کرده‌اند که مسئول ذخیره و سازمان‌دهی خاطرات هستند. این سلول‌ها به‌طور مداوم از طریق فرآیندهای مولکولی فعال، اطلاعات حافظه را بازسازی و به‌روزرسانی می‌کنند.

بر اساس یافته‌های پژوهشگران، عواملی مانند خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و تولید سلول‌های عصبی جدید، نقش مهمی در عملکرد این شبکه ایفا می‌کنند و به مغز اجازه می‌دهند اطلاعات قدیمی را سامان‌دهی کرده و ظرفیت لازم برای ثبت تجربه‌های تازه را حفظ کند.

 

اختلال در فراموشی می‌تواند زمینه‌ساز بیماری‌های روانی باشد

این تحقیقات همچنین نشان می‌دهد اختلال در سازوکار طبیعی فراموشی با برخی بیماری‌های روانی و رفتاری از جمله اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) و اعتیاد ارتباط دارد. در چنین شرایطی، خاطرات آزاردهنده به‌طور مداوم در ذهن تکرار می‌شوند و فرد قادر به رهایی از آن‌ها نیست.

پژوهشگران در پایان تأکید می‌کنند که حفظ کیفیت خواب، انجام فعالیت بدنی منظم و مدیریت توجه، سه عامل کلیدی برای حفظ سلامت مغز، به‌روزرسانی حافظه و افزایش توانایی سازگاری با تجربه‌های جدید هستند.