اختلاف ۵ میلیمتری که میتواند سرنوشت قهرمانی جام جهانی را رقم بزند
غزال زیاری: زمان زیادی به شروع جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ نمانده است و در شرایطی که اکثر نگاهها به ستارههای بزرگ فوتبال و پایهای چند صد میلیون دلاری آنان دوخته شده، کمتر کسی به یک فاکتور کلیدی و معمولاً نادیده گرفته شده توجه میکند؛ عاملی که میتواند سرنوشت ۱۰۴ مسابقه این رویداد مهم را تحت تأثیر قرار دهد: چمن ورزشگاهها.
دو پژوهشگر برجسته آمریکایی، سالها از زندگی خود را صرف این کردهاند تا چمن ورزشگاههای میزبان را به بهترین شکل ممکن آماده کنند.
درسهای آموخته شده از رسوایی کوپا آمهریکا ۲۰۲۴
ماجرا از یک لحظه حساس در کوپا آمهریکا ۲۰۲۴ آغاز شد. آنخل دیماریا، یکی از بازیکنان سرشناس آرژانتینی، توپ را از مدافع کانادایی گرفت و راهی دروازه حریف شد. در حالی که تنها دروازهبان مقابل او بود، توپ به طرز عجیبی روی زمین حرکت نکرد و درنتیجه دروازهبان به راحتی شوت پایانی او را مهار کرد. در پایان آن بازی، سرمربی آرژانتین و بازیکنان تیم، کیفیت بد چمن ورزشگاه آتلانتا را به عنوان دلیل اصلی افت عملکرد خود معرفی کردند.
این استادیوم که به دلیل استفاده از چمن مصنوعی مشهور است، معمولاً میزبان بازیهای فوتبال آمریکایی بوده و چند روز پیش از آغاز تورنمنت با چمن طبیعی موقت پوشانده شده بود. بازیکنان از کیفیت زمین گلایه داشتند و بیان کردند که توپ مانند تخته پرش بر روی زمین بالا و پایین میجهد و کیفیت زمین را فاجعهبار توصیف کردند.
حالا و در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶، سه کشور میزبان شامل آمریکا، کانادا و مکزیک در تلاشاند تا از تکرار این حادثه ناگوار بینالمللی جلوگیری کنند و به همین خاطر، گروهی از متخصصان برجسته علم چمنشناسی را به خدمت گرفتهاند.
سالها تلاش برای دستیابی به فرمول طلایی
در طی هشت سال گذشته، محققان بیش از ۱۷۰ آزمایش بر روی انواع مختلف گیاهان انجام دادند؛ توپ را بر روی زمین پرتاب کردند، با کفشهای سنگین بر روی چمن فشار وارد کردند و ارتفاع تیغههای چمن را به دقت اندازهگیری کردند تا به بهترین نتیجه ممکن برسند.
پروفسور جان سوروچان از دانشگاه تنسی که به عنوان ناظر رشد، نصب و نگهداری چمن در هر ۱۶ ورزشگاه جام جهانی منصوب شده، اظهار داشت: «فشار کار بسیار بالاست. بزرگترین نگرانی من، پنج ورزشگاهی است که سقفدار و بسته هستند؛ زیرا در درون آنها نور طبیعی وجود ندارد و درختان برای رشد به نور خورشید احتیاج دارند.»
طبق گفته سوروچان، اختلاف ۵ میلیمتری در ارتفاع چمن میتواند در اینکه زمین به مانعی برای حرکت توپ تبدیل شود یا به پاسکاریهای سریع بینقص کمک کند، تأثیرگذار باشد. محققان در آزمایشگاههای خود در تنسی، با استفاده از دستگاههای شلیک توپ و پاهای مکانیکی، نرمی زمین و کشش استوک بازیکنان را اندازهگیری کردند تا احتمال کنده شدن تکههای چمن و خطر مصدومیت برای بازیکنان را کاهش دهند.
چالشهای اقلیمی؛ از گرمای جهنمی مکزیک تا سرمای بوستون
تنوع جغرافیایی جام جهانی ۲۰۲۶ به این معنی است که چمنها باید در شرایط آب و هوایی کاملاً متفاوتی دوام بیاورند؛ از گرمای شرجی و مرطوب مکزیکوسیتی و میامی تا آبوهوای سرد تورنتو و بوستون. برای غلبه بر این چالش، دانشمندان سیستمهای ریشه، روشهای آبیاری و برنامههای نگهداری مختص به هر استادیوم طراحی کردهاند:
- مناطق گرمسیری: استفاده از چمن برمودا که متراکمتر است و سریعتر خشک میشود و باید اندکی کوتاهتر بریده شود.
- مناطق سردسیری: به کارگیری ترکیبی از بلوگرس کنتاکی و چمن چاودار پایدار.
برای افزایش دوام و یکنواختی زمین، الیاف پلاستیکی مشابه چمن مصنوعی در بافت این چمنهای طبیعی به کار رفته تا ساختار آن در زیر فشار مسابقات شکسته نشود.
از «پدرخوانده چمن» تا نوآوری در استادیومهای پوشیده
این نخستین باری نیست که مهندسی چمن در خدمت فیفا قرار میگیرد. ریشههای این علم به سال ۱۹۹۲ برمیگردد؛ زمانی که فیفا به دنبال کاشت چمن طبیعی در داخل استادیوم پوشیده کاملاً مسقفی به نام پونتیاک سیلوردوم در دوره جام جهانی ۱۹۹۴ آمریکا بود. در آن زمان، پروفسور تری راجرز از دانشگاه ایالتی میشیگان مسؤولیت این پروژه تقریباً غیرممکن را بر عهده داشت.
تیم راجرز چمن را در سال ۱۹۹۴ در سینیهای ششضلعی در بیرون از استادیوم رشد داده و سپس آنها را به مانند یک پازل به داخل استادیوم انتقال دادند. این اولین بار بود که یک زمین چمن طبیعی بر روی چمن مصنوعی در یک استادیوم گنبدی نصب میشد و این موفقیت لقب «پدرخوانده چمن» را برای راجرز به ارمغان آورد. جان سوروچان در آن زمان یک دانشجو بود که به تهیه خاک برای این سینیها مشغول بود، اما پس از اتمام آن تورنمنت، با مشاهده فرسودگی چمن، پایاننامهاش را به راهکارهای بهبود رشد چمن در محیطهای مسقف اختصاص داد. حالا در سال ۲۰۲۶، فیفا دوباره این استاد و شاگرد قدیمی را جمع کرده است.
تکنولوژی حملونقل مخفی و نورهای فرابنفش
اکثر چمنهای این تورنمنت، ۱۰ روز پیش از برگزاری اولین مسابقه در استادیومها قرار خواهند گرفت که به این ترتیب فشار و استرس زیادی به گیاه وارد میشود. مزرعه بزرگ جو ویلکینز در دنور، مسئول تأمین چمن ورزشگاههای دالاس، آتلانتا و هیوستون است. کارکنان این مزرعه برای کاهش تأثیر جابجایی، بذرها را روی لایههای نازک پلاستیکی در بستر ماسه کاشتند و آنها را با استفاده از انواع قارچکشها، جلبکهای دریایی و سیلیکا تقویت کردند.
عملیات برداشت چمن نیز یک شاهکار لجستیکی محسوب میشود: کامیونها و ماشینآلات کشاورزی مجهز به تیغههای بزرگ شبیه به پیتزابرهای غولپیکر، چمن را به نوارهای ۱.۲ متری برش میزنند. این فرآیند در زمان غروب آفتاب و پس از خشک شدن چمن انجام میشود؛ سپس چمنها رول شده و در کامیونهای یخچالدار بارگیری میشوند تا در طول مسیر از پلاسیدگی جلوگیری شود و صدها کامیون یخچالدار میلیونها متر مربع چمن را از مزارع به استادیومهای بزرگ آمریکای شمالی منتقل میکنند.
به محض باز شدن رولهای چمن در استادیومهای مسقف، نوری ارغوانی رنگ کل زمین را فرا میگیرد. این نور به وسیله سیستمهای پیشرفته چراغهای الایدی که از سقف استادیوم آویزان هستند، تأمین میشود و انرژی لازم برای فتوسنتز و رشد چمن را در غیاب نور خورشید فراهم میکند.
به گفته آلن فرگوسن، مدیر ارشد مدیریت زمینهای فیفا، فیفا بیش از ۵ میلیون دلار برای تحقیقات مربوط به چمن این تورنمنت هزینه کرده و سرمایهگذاری قابل توجهی روی جزئیات انجام داده که میلیونها بیننده تلویزیونی ممکن است متوجه آن نشوند، اما سرنوشت قهرمان بعدی جهان به شدت به آنها وابسته است.
منبع: BBC
۵۸۳۲۱
